Muška neplodnost
Muška neplodnost učestvuje u približno 30–50% svih slučajeva neplodnosti kod parova koji imaju redovne, nezaštićene odnose bez ostvarivanja trudnoće. U mnogim slučajevima prisutni su i muški i ženski faktori istovremeno.
Muška neplodnost se uopšteno deli na dve glavne kategorije:
- Poremećaji proizvodnje ili kvaliteta spermatozoida
- Opstrukcija ili začepljenje puteva za transport sperme
U oko 30–40% slučajeva ne može se utvrditi jasan uzrok. Ovi slučajevi se nazivaju idiopatska muška neplodnost. Iako se ponekad primenjuju empirijske terapije, naučni dokazi o njihovoj efikasnosti su ograničeni.
Uvođenje ICSI metode (intracitoplazmatska injekcija spermatozoida) 1992. godine predstavljalo je veliki napredak u lečenju muške neplodnosti, jer omogućava oplodnju čak i u slučajevima veoma lošeg kvaliteta sperme.
Simptomi muške neplodnosti
Muška neplodnost može imati izražene simptome, ali često može biti i bez ikakvih simptoma. Kada su prisutni, mogu uključivati:
- Smanjen libido (niska seksualna želja)
- Erektilna disfunkcija
- Nizak broj spermatozoida ili loš kvalitet sperme
- Varikokelu (proširene vene u skrotumu)
- Genetska stanja poput Klinefelterovog sindroma koja utiču na hormone i proizvodnju sperme
Zbog toga što mnogi muškarci nemaju očigledne simptome, neplodnost se često otkriva tek nakon medicinske procene. Parovima koji imaju poteškoće sa začećem preporučuje se pregled kod specijaliste.
Uzroci muške neplodnosti
1. Poremećaji proizvodnje i kvaliteta sperme
Najčešći uzrok muške neplodnosti je poremećaj proizvodnje ili sazrevanja spermatozoida, koji može uključivati:
- Nisku koncentraciju spermatozoida
- Smanjenu pokretljivost spermatozoida
- Abnormalnu morfologiju spermatozoida
Prema kriterijumima Svetske zdravstvene organizacije (SZO):
- Koncentracija spermatozoida: ≥ 20 miliona/ml
- Progresivna pokretljivost: ≥ 30%
- Normalna morfologija: ≥ 4%
Vrednosti ispod ovih referentnih nivoa mogu značajno smanjiti fertilni potencijal.
Upalne bolesti, bakterijske ili virusne infekcije i oštećenja testisa mogu negativno uticati na proizvodnju sperme. Oko 25% muškaraca sa zapaljenjem testisa može razviti probleme sa plodnošću. Hormonski poremećaji, izloženost toksinima, životne navike i određeni onkološki tretmani takođe mogu negativno uticati na kvalitet sperme.
2. Strukturni i opstruktivni uzroci
Strukturne abnormalnosti ili blokade u reproduktivnom sistemu mogu sprečiti da spermatozoidi dospeju u ejakulat. One mogu biti:
- Urođene
- Posledica infekcija
- Posledica prethodnih operacija ili povreda
Mogućnosti lečenja muške neplodnosti
Terapija zavisi od uzroka i težine problema. U mnogim slučajevima IVF sa ICSI metodom predstavlja najefikasniju opciju jer omogućava oplodnju čak i sa vrlo malim brojem spermatozoida ili lošim kvalitetom sperme.
Kod teških oblika muške neplodnosti mogu se primeniti hirurške metode dobijanja spermatozoida poput TESA ili TESE. Ako se spermatozoidi ne mogu dobiti, kao u nekim slučajevima azoospermije, donacija sperme može biti razmatrana kao alternativna opcija.
